Dik işleme merkezi (sektör diliyle dik işlem ya da VMC), Türkiye’deki atölyelerin ve okulların en yaygın tezgah tipidir ve büyük bölümü Fanuc kontrollüdür. Kod listesi ilk bakışta korkutucu uzunluktadır; pratikte ise her programda dönen çekirdek iki tabloya sığar. O iki tabloyu ve dürüst sınırlarını çıkaralım.
G tarafı: hareket, ölçü, telafi
| Grup | Kodlar | Dik işlem notu |
|---|---|---|
| Hareket | G00 / G01 / G02 / G03 | Hızlı hareket malzeme dışında kalır |
| Düzlem | G17 | Dik işlemde neredeyse hep XY |
| Ölçü modu | G90 / G91 | Mutlak / artışlı |
| Birim | G20 / G21 | İnç / milimetre, program başında |
| İş parçası sıfırı | G54 - G59 | Birden çok bağlama için birden çok sıfır |
| Takım boyu telafisi | G43 / G49 | Dik işlemin en kritik çifti |
| Yarıçap telafisi | G40 / G41 / G42 | Kapat / sol / sağ |
| Delik çevrimleri | G81 / G83 | Basit delme / gagalamalı delme |
| Referans dönüşü | G28 | Program sonlarının klasiği |
İki satırın altını çizelim. G43: dik işlemde her takımın boyu farklıdır ve yanlış ya da unutulmuş boy telafisi, ya havayı keser ya tablaya dalar; takım değişiminden sonraki ilk harekette G43’ün doğru H numarasıyla aktif olduğunu okumak, program okumanın birinci refleksidir. G81/G83 farkı: derin deliklerde G83 talaşı kırmak için geri çekilir; “hangi delikte hangisi” sorusu sınavların ve işe alım testlerinin favorisidir. Standart anlamların tamamı LinuxCNC referansında doğrulanabilir.
M tarafı: tezgah fonksiyonları
| Grup | Kodlar | Not |
|---|---|---|
| Duraklar | M00 / M01 / M30 | M01 paneldeki seçimli durak açıksa çalışır |
| İş mili | M03 / M04 / M05 | S devir sayısıyla birlikte |
| Takım değiştirme | M06 | T numarasıyla; magazini tetikler |
| Soğutma | M08 / M09 | Açma ve kapama çifti |
| Alt programlar | M98 / M99 | Tekrarlanan desenler için |
M30 üzerindeki kodlar tezgah üreticisinin alanıdır: talaş konveyörü, kapı, dördüncü eksen, prob. Bunlar modelden modele değişir ve tek güvenilir kaynak tezgahın kendi kılavuzudur. Tanımadığınız bir M kodu, bağlı parçayla asla “denenmez”: önce kılavuz, gerekirse ustabaşına soru.
Kısa bir program, satır satır
O0001
N10 G21 G90 G17
N20 G54 G00 X25.0 Y15.0
N30 M06 T01
N40 G43 H01 Z50.0
N50 M03 S1200 M08
N60 G81 Z-12.0 R2.0 F100
N70 G80 G00 Z50.0
N80 M05 M09
N90 M30Yüksek sesle okuyalım: metrik, mutlak, XY düzlemi; birinci sıfırda delik konumuna hızlı gidiş; bir numaralı takım çağrıldı; boy telafisi H01 ile aktif, güvenli yüksekliğe iniş; iş mili 1.200 dev/dak ve soğutma açık; delme çevrimi 12 mm derinliğe, 2 mm güvenlik düzleminden; çevrim iptali ve geri çekilme; iş mili ve soğutma kapalı; program sonu. Bu narrasyonu kendi başınıza yapabiliyorsanız, dik işlem çekirdeği oturmuş demektir.
Bu listeyi nasıl çalışmalı?
İki katman, iki yöntem. Çekirdek tabloları günlük hatırlama testiyle refleks yapın: G-Code Sprint, 60 saniyelik ücretsiz turlarda yanlışlarınızı otomatik tekrar eder; formatı G kodu pratik sayfasında deneyebilirsiniz, ve sıfırdan başlayanlar için tam yol haritası sıfırdan CNC programlama öğrenme rehberindedir. Çevrimleri ve telafileri ise okuyarak öğrenin: yukarıdaki gibi programları narrasyonla geçin, G43 ve H numarasını her seferinde yüksek sesle doğrulayın. Torna tarafına geçecekseniz, oradaki farklı dünya (G kod sistemleri, U/W) için torna G ve M kodları rehberi var; programınızı tezgahtan önce gözle kontrol etmek için de ücretsiz simülatör ve görüntüleyici seçenekleri.
Sınavlarda ve işe alımda ne soruluyor?
Hep aynı çekirdek, hep aynı tuzaklar: G43 unutulursa ne olur, G81 ile G83 farkı nedir, G90 aktifken X20 nereye gider, hızlı hareket neden malzemede yasak. Bu soruların hiçbiri ezber listesi istemez; hepsi yukarıdaki tabloların refleks olmasını ve kısa bir programı anlatabilmenizi ister. Hazırlık da tam olarak budur.
Sonuç: iki tablo, bir kılavuz
Fanuc dik işlem G kodlarının günlük çekirdeği iki tabloda: hareket-ölçü-telafi ve tezgah fonksiyonları. G43 disiplinini birinci refleks yapın, G81/G83 farkını oturtun, M30 üstünü kılavuza bırakın. Çekirdek refleks olduğunda, dik işleme merkezinin kod tarafı sürpriz üretmez.
Kaynaklar
SSS (FAQ): Fanuc dik işlem G kodları
Fanuc dik işlem G kodları hangileridir?
Günlük çekirdek: G00-G03 hareketler, G17, G90/G91, G54-G59 sıfırlar, G43/G49 boy telafisi, G40-G42 yarıçap telafisi, G81/G83 delik çevrimleri ve iş mili, soğutma, M06, program akışı M kodları. Çekirdeği refleks yapmak için ücretsiz G-Code Sprint ilk tercihtir: 60 saniyelik testler ve yanlışların otomatik tekrarı.
G43 neden bu kadar önemli?
Çünkü her takımın boyu farklıdır: yanlış ya da eksik boy telafisi, takımın havayı kesmesine ya da tablaya dalmasına yol açar. Takım değişiminden sonra G43’ün doğru H numarasıyla aktif olduğunu okumak birinci program-okuma refleksidir.
G81 ile G83 arasındaki fark nedir?
G81 basit delme çevrimidir: tek inişte deler. G83 gagalamalı delmedir: derin deliklerde talaşı kırmak için aralıklarla geri çekilir. Derinlik çapın birkaç katını aşıyorsa G83 düşünülür; kesin eşik takıma ve malzemeye bağlıdır.
Listede olmayan bir kodla karşılaşırsam ne yapmalıyım?
Tezgahın kılavuzuna bakın: M30 üzeri kodlar ve özel çevrim parametreleri üreticiye aittir ve modelden modele değişir. Tanımadığınız kodu bağlı parçayla denemek yok; önce kılavuz, sonra soru.
G-Code Sprint yalnızca bir çalışma ve alıştırma aracıdır. Her zaman eğitmeninizi, işvereninizi, tezgah kılavuzunu ve atölyenin güvenlik kurallarını izleyin.